Yeddi əsas Beynəlxalq Vahidlər Sistemi vahidindən biri olan uzunluq – metr (m) müasir metrologiyada yüksək dəqiqliklə reallaşdırılan kəmiyyətlərdən biridir. Metrin reallaşdırılması lazer interferometriyası və optik tezlik standartlarına əsaslanaraq (10^{-9}) nisbi qeyri-müəyyənlik səviyyəsinə qədər yüksək dəqiqliklə təmin edilir. Bu isə digər ölçmə sahələrində dəqiqliyin artırılmasına geniş imkanlar yaradır.
Sənaye, maşınqayırma, aerokosmik sahə, mikroelektronika və elmi tədqiqatlarda ölçmə dəqiqliyinə olan tələblərin artması uzunluq ölçmələrinin rolunu daha da ön plana çıxarmışdır. Xüsusilə yüksək dəqiqlikli istehsal proseslərində və keyfiyyətə nəzarət sistemlərində ölçmə nəticələrinin etibarlılığı birbaşa uzunluq metrologiyasının inkişaf səviyyəsindən asılıdır.
Bu məqsədlə inkişaf etmiş ölkələrdə uzunluq, bucaq və ölçü metrologiyası sahəsində milli standartlar yaradılır, onların davamlılığı və beynəlxalq səviyyədə tanınması təmin edilir. Dalğa uzunluğu və xətti-bucaq ölçmələri laboratoriyası ölkədə uzunluq və müstəvi bucaq vahidlərinin reallaşdırılması, saxlanılması, ötürülməsi və beynəlxalq ölçü sistemləri ilə tutuşdurulması istiqamətində fəaliyyət göstərir.
Laboratoriyada xətti və bucaq ölçmələri, sonlu uzunluq ölçü nümunələri, mikrometrlər, ştangenpərgarlar, indikatorlar, prizmatik bucaq ölçü nümunələri, çoxguşəli poliqonlar, avtokollimatorlar, dönən masalar, həndəsi forma etalonları, kələ-kötürlük nümunələri və digər ölçmə vasitələrinin kalibrlənməsi və yoxlanılması həyata keçirilir. Ölçmələr yüksək dəqiqlikli interferometrik və mexaniki üsullarla aparılır, nəticələrin izlənməsi isə beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə təmin olunur.
Xətti və bucaq ölçmələri üzrə kalibrləmə və yoxlama işlərinin əsas məqsədi ölçmə vasitələrinin metroloji xüsusiyyətlərini təsdiqləmək, onların dəqiqliyini və etibarlılığını təmin etmək, həmçinin beynəlxalq tələblərə uyğunluğunu yoxlamaqdır. Bu fəaliyyətlər sənaye və elmi sahələrdə ölçmə nəticələrinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, məhsul və xidmətlərin rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına mühüm töhfə verir.
Ağayev Məhəmməd Şakir oğlu
- HeNe I2 tezliyi stabilləşdirilmiş lazer (2 ədəd) - Winters Electro-Optics
- Rb diod lazer (1 ədəd) - MogLabs
- Stabil tezlikli HeNe lazer (2 ədəd) - Hexagon SG-S
- Sonluqlu uzunluq ölçü nümunələri (3 set) – KOBA (K sinifi)
- Qısa sonluqlu uzunluq ölçü nümunələri interferometri (1 ədəd)
- Uzun sonluqlu uzunluq ölçü nümunələri interferometri (1 ədəd)
- Uzunluq ölçmə maşını (1 ədəd) - Mahr Precimar CIM 1000 CNC
- Sonluqlu uzunluq ölçü nümunələri komparatoru (1 ədəd) - TESA UPC
- Forma parametrləri ölçmə cihazı (1 ədəd) - Mahr MarForm MMQ 400-2
- Yuvarlaqlıq standartı (1 ədəd) - Mahr 6820300
- Standart silindr (1 ədəd) - Mahr 9015106
- Flik standartı (2 ədəd) - Mahr 5400147, Taylor Hobson
- Kələ-kötürlülük ölçmə cihazı (1 ədəd) – Mahr MarSurf VD 280
- Kələ-kötürlülük standartı (3 ədəd) – Halle KNT
- Kontr standart (1 ədəd) - Mahr Contour B
- Kombinə səth ölçmələri standartı - Mahr MSS 3
- Kələ-kötürlülük nümunələri (6 ədəd) – Rugotest 1
- Etalon optik şüşədən ştrixli uzunluq ölçü nümunəsi (2 ədəd)
- Etalon ölçü lenti (1 ədəd) – P20
- Etalon 24 üzlü prizma (1 ədəd)
- Etalon halqalar (6 ədəd)
- Sonluqlu uzunluq ölçü nümunələri (5 set)
- Sinus xətkeş (1 ədəd) – ЛСИ
- Mikrometr (4 ədəd) – Mitutoyo 40A
- Elektron ştangenpərgar (3 ədəd) - 16 FN
- Stroboskop (2 ədəd) - testo477
- Mikroskop (1 ədəd) – УИМ 21
- Nivelir və teodolit yoxlamaq üçün qurğu (1 ədəd) – AУПНT və s.
- Uzunluq və bucaq kəmiyyət vahidlərinin reallaşdırılması, saxlanılması və ötürülməsi
- Milli uzunluq standartlarının (metr vahidinin) təmin edilməsi və beynəlxalq etalonlarla tutuşdurulması
- Uzunluq və bucaq ölçmə vasitələrinin yoxlanılması və kalibrlənməsi
- Sonluqlu uzunluq ölçü nümunələri, bucaq ölçü vasitələri, mikrometrlər, ştangenpərgarlar və indikatorların kalibrlənməsi
- Maşınqayırma və metallurgiya sənayesində ölçmə dəqiqliyinin təmin edilməsi
- Aerokosmik və avtomobil sənayesində yüksək dəqiqlikli hissələrin ölçülməsi və nəzarəti
- Energetika və ağır sənaye sahələrində mexaniki avadanlıqların geometriyasının yoxlanılması
- Elmi-tədqiqat işlərinin aparılması və ölçmə qeyri-müəyyənliyinin qiymətləndirilməsi
- Ölçmə sistemlərinin beynəlxalq standartlara uyğunluğunun təmin edilməsi
Laboratoriya beynəlxalq metrologiya təşkilatları ilə sıx əməkdaşlıq edir və uzunluq metrologiyası sahəsində qlobal ölçmə sistemlərinə inteqrasiya istiqamətində fəaliyyət göstərir.
Milli uzunluq standartları beynəlxalq etalonlarla mütəmadi olaraq tutuşdurulur və onların uyğunluğu təmin edilir. Bu prosesdə yüksək dəqiqlikli lazer interferometriyası və müasir ölçmə metodlarından istifadə olunur.
Laboratoriya regional və beynəlxalq tutuşdurmalarda aktiv iştirak edir, ölçmə və kalibrləmə imkanlarının beynəlxalq səviyyədə tanınmasını təmin edir və izləniləmənin qorunmasına töhfə verir.
Eyni zamanda laboratoriyada ölçmə qeyri-müəyyənliyinin qiymətləndirilməsi, yeni ölçmə metodlarının tətbiqi və elmi-tədqiqat işlərinin aparılması istiqamətində davamlı fəaliyyət həyata keçirilir.
1. EA-4/02 – Expression of the Uncertainty of Measurement in Calibration
2. Guide to the Expression of Uncertainty in Measurement – Guide to the Expression of Uncertainty in Measurement
3. ISO 3650 – Geometrical product specifications (GPS) — Length standards — Gauge blocks
4. DIN EN ISO 3650 – Geometrical product specifications (GPS) — Length standards — Gauge blocks
5. ASME B89.1.9 – Dimensional Measurement Planning — Gauge Blocks
6. ISO 1101 - Geometrical product specifications (GPS) -Geometrical tolerances – tolerances of form
7. ISO 12085:1996, Geometrical Product Specification, Surface Texture: Profile Method Motif parameters
8. ISO 4288:1996, Geometrical Product Specification, Surface Texture: Profile Method Rules and procedures for the assessment of surface texture
9. VDI/VDE/DGQ 2618 Blatt 10.1 / Part 10.1 Inspection of measuring and test equipments Test instructions for micrometers
10. VDI/VDE/DGQ/ DKD 2618 Blatt 11.1/ Part 11.1 Inspection of measuring and test equipment Test instruction for mechanical dial gauges
11. VDI/VDE/DGQ/ DKD 2618 Blatt 11.4 / Part 11.4 Inspection of measuring and test equipment Test instructions for electronic digital indicator gauges
12. VDI/VDE/DGQ 2618 Blatt 9.1 / Part 9.1 Inspection of measuring and test equipment Test instruction for callipers for external, internal and depth dimensions və s.